Osteoartrit Nasıl Bir Hastalıktır?

Osteoartrit (eklem kireçlenmesi) en sık görülen eklem hastalığıdır. Eklem kıkırdağının yapısının bozulması, aşınması, incelmesi ve hatta kaybına neden olur. Ayrıca, eklem kıkırdağının altındaki kemik dokusunda da deÄŸiÅŸiklikler sonucu kemikte büyümeler ve eklem kenarında çıkıntılar geliÅŸir. Sonuçta osteoartrit eklemlerin normal yapısını bozarak, hareketlerde kısıtlanmaya ve aÄŸrıya neden olan bir hastalıktır.

 
Osteoartrit Neden Olur?

Ä°ki önemli faktör osteoartrit geliÅŸmesinde önemli rol oynamaktadır:

1. Eklemlerin üzerlerine binen yükü dengeli bir ÅŸekilde emip dağıtarak, istenen hareketi rahat yapmasını saÄŸlayan eklem kıkırdağı, kemik, baÄŸlar gibi yapılarda doÄŸumsal ya da sonradan geliÅŸen bozukluklar

2. Vücut kilosunda artışta olduÄŸu gibi eklemlerin üzerindeki yüklerin ya da mesleki nedenlere baÄŸlı olarak eklemlerin normal çalışma koÅŸullarının deÄŸiÅŸmesi.

Osteoartritin GeliÅŸmesini KolaylaÅŸtıran Faktörler Nelerdir?

YaÅŸ. Osteoartrit orta-ileri yaÅŸların hastalığıdır. Kırk yaşından önce görülmesi çok nadirdir. YaÅŸ ilerledikçe hastalık görülme sıklığı artar. ÖrneÄŸin, yetmiÅŸ yaşındaki insanların yaklaşık dörtte üçünde osteoartrit bulguları vardır.

Kalıtım. Bazı ailelerde çok daha sık olarak ve daha erken yaÅŸlarda osteoartrit geliÅŸtiÄŸi bilinmektedir. Özellikle el parmak eklemlerinde ÅŸiÅŸlere neden olan ve "nodüllü osteoartrit" diye bilinen türünde kalıtımın katkısı çok belirgindir.

Cinsiyet. Diz ve ellerde görülen osteoartrit kadınlarda daha sık görülür. Kalça eklemi osteoartriti ise kadın ve erkeklerde eÅŸit oranda görülmektedir.

Kilo. Fazla kilo ve ÅŸiÅŸmanlık eklem üzerine binen yükü artırarak özellikle diz osteoartriti geliÅŸme olasılığını yükseltmektedir. Ayrıca, osteoartriti olan kimselerde kilo artışı ÅŸikayetlerin ortaya çıkmasına ya da artmasına neden olabilmektedir.

Eklemlerde yapısal bozukluklar. Eklemlerde doÄŸuÅŸtan görülen (örneÄŸin kalça çıkığı, kalça eklemi ile yuvası arasındaki uyumsuzluklar) ya da sonradan kaza, travma, hastalık gibi nedenlerle geliÅŸen yapısal bozukluklar, eklemin iÅŸleyiÅŸini aksatarak osteoartrit geliÅŸme riskini artırmaktadır.

Eklem hastalıkları. Osteoartrit, eÅŸlik eden baÅŸka herhangi bir hastalık olmaksızın görülebileceÄŸi gibi, eklemlerde görülen özellikle iltihabi nitelikli hastalıkların eklemde yaptığı yapısal bozukluklara baÄŸlı olarak da geliÅŸebilir ("ikincil osteoartrit").

Eklemlerin aşırı kullanılması. Mesleki nedenlerle ya da yaşam tarzına bağlı olarak belirli eklemlerin aşırı kullanılması osteoartrit riskini artırmaktadır.

Osteoartrit Hangi Eklemlerde Görülür?

Osteoartrit en sık diz, kalça, el parmak eklemleri, ayak baÅŸparmağı ve omurgada görülür.

Diz osteoartriti özellikle bayanlarda sıktır ve artan kilo (ÅŸiÅŸmanlık) ile görülme olasılığı artar. Genellikle her iki dizi etkiler.

Kalça osteoartriti erkeklerde de kadınlar kadar sık görülür. DoÄŸumsal kalça eklemi uyumsuzlukları, kalça ekleminin edinsel hastalıkları ve belirli meslekler (örneÄŸin çiftçilik) kalça osteoartriti için risk faktörleri arasında sayılmaktadır.

El parmaklarında, özellikle en uçta bulunan eklemlerde ve baÅŸ parmak kökünde görülen osteoartrit, kemik çıkıntılara baÄŸlı olarak eklem ÅŸiÅŸlerine neden olabilmektedir. Bu nedenle "nodüllü osteoartrit" olarak bilinmektedir. Genellikle ilk ortaya çıktıklarında aÄŸrılı, kızarık ve ÅŸiÅŸ olmakla beraber, bir süre sonra kızarıklık ve aÄŸrı geriler ve genellikle el parmak iÅŸlevlerini aksatacak düzeyde ÅŸekil ve hareket bozukluÄŸuna neden olmazlar.

Ayak baÅŸparmağında görülen osteoartrit baÅŸparmağın dışarı doÄŸru eÄŸrilmesine ve/veya hareketlerinin tama yakın kaybına neden olur. Ä°lk ortaya çıktığında, eldeki nodüller gibi aÄŸrı ve ÅŸiÅŸ ile birlikte kızarıklık da görülebilir ve yanlışlıkla gut hastalığı geliÅŸtiÄŸi düÅŸünülebilir.

Osteoartrit, omurganın en hareketli bölgeleri olan boyun ve belde de görülebilir. Kemik çıkıntıların sinir kanallarını ya da omurilik boÅŸluÄŸunu daraltmasına baÄŸlı olarak ÅŸikayetlere neden olabilir.

 
Osteoartritin Belirtileri Nelerdir?

Hastalar en sık olarak osteoartrit geliÅŸen eklemlerin hareketlerinde kısıtlanma ve aÄŸrıdan yakınırlar. Kemik çıkıntılara baÄŸlı olarak eklem ÅŸiÅŸ görünebilir. Hareket sırasında eklemde çıtırtılar duyulabilir. Belirtilerin arttığı alevlenme dönemleri olabildiÄŸi gibi, uzun süren ÅŸikayetsiz dönemler de görülebilir.

AÄŸrı genellikle hareket sırasında ya da günün ilerleyen saatlerinde görülürken, yakınmalar dinlenmeyle rahatlar. Uzun süren dinlenme sonrası ya da oturur durumdan harekete geçince, hareketlerde kısa süren bir tutukluk olabilir. Bu durum hareket ettikçe dakikalar içerisinde düzelir. Eklem kıkırdağındaki bozukluklar ve aşınma ilerledikçe, istirahat sırasında da aÄŸrı görülebilir ve hareketler günlük yaÅŸam iÅŸlevlerini aksatacak düzeyde kısıtlanabilir. Osteoartrit olan ekleme komÅŸu kaslarda zayıflama ve güçsüzlük dikkati çeker. Kaslarda kramplar da görülebilir.

Osteoartrit Tanısı Nasıl Konur?

Belirli eklemlerde geliÅŸen kemik çıkıntılara baÄŸlı ÅŸiÅŸler, hareket sırasında kısıtlanma ve kaba çıtırtıların (krepitasyon) hissedilmesi hekimin osteoartrit tanısını koymasında oldukça yararlı bulgulardır.

Eklemlerin röntgen filmlerinin çekilmesi de, osteoartrit tanısını koyarken çok yardımcı olur. Bununla beraber, röntgen filmlerinde osteoartrit bulgularının olması, mutlaka o eklemde çeÅŸitli yakınmaların olacağı anlamını da taşımaz ya da yakınmaların hangi ÅŸiddette olduÄŸunu tahmin ettirmez.

Osteoartrit tanısını koyduran bir kan testi yoktur. Fakat, bazı kan testleri, özellikle vücutta ciddi bir iltihabi cevabın olmadığını gösteren testler, osteoartriti diÄŸer romatizmal hastalıklardan ayırt etmede yardımcı olurlar.

Osteoartrit Nasıl Tedavi Edilir?

Osteoartrit tedavisinin ana amaçları:

- ağrıyı gidermek

- hareketteki kısıtlanmayı düzeltmek ve günlük yaÅŸam aktivitelerinin sorunsuz yapılmasına yardımcı olmak

- ve hastalığın ilerlemesini engellemektir.

Osteoartritin tamamen düzelmesini saÄŸlayan bir tedavi yoktur. Aşınmış olan kıkırdak dokusunu yenilemek mümkün deÄŸildir.

Vücut ağırlığının ideal kiloya inmesi, düzenli egzersizlerle ekleme bine yükün azaltılması ve kas gücünün artırılması oldukça yararlı olmaktadır. Günlük iÅŸlerin ve önerilen egzersizlerin gün içerisine dengeli bir ÅŸekilde dağıtılması çok önemlidir.

Eklem aÄŸrısı için öncelikle basit aÄŸrı kesiciler, bunlara yeterli yanıt olmazsa, kortizon dışı iltihap giderici romatizma ilaçları kullanılmaktadır.

Eklem içinde sıvının arttığı alevlenme dönemlerinde, eklem içine kortizon enjeksiyonları denenebilmektedir. Eklem içine eklem sıvısına benzer özelliklerde sıvıların verilmesinin ya da ağız yoluyla alınan ve kıkırdak içeriÄŸinde bulunan bazı gıda maddelerini içeren ilaçların yararı ise tartışmalıdır. Uygun durumlarda sıcak ve/veya soÄŸuk uygulamaları da aÄŸrı kesici etki saÄŸlamaktadır.

Osteoartrit, eklemde ileri derecede tahribat yaparak kiÅŸinin günlük ihtiyaçlarını bile yapamaz hale gelmesine neden olduÄŸunda, bu eklemin cerrahi yöntemler kullanılarak bir protez ile deÄŸiÅŸtirilmesi gerekebilir. Eklem protezleri (yapay eklemler) hem aÄŸrının ortadan kalkmasını, hem de eklem hareketlerinin belirgin ÅŸekilde düzelmesini saÄŸlayabilmektedir.